مقالت دوم - در استخراج اسامى كواكب بدانك يك حرف آتشى و يك حرف از خاكى و يكى از بادى و

--> مغلوط بود بصحّت باز آورديم و يقين داريم كه اصل صحيح همين است كه در متن آورده‌ايم . در كتاب حل المشكلات ابو المحاسن ابن ساوجى كه از كتب معتبر اعداد و طلسمات است هم تقسيم حروف را بطبايع اربعه و استخراج اسامى كواكب از روى طبايع باسم و رسم از كتاب كنوز المعزّمين ( رسالهء حاضر ) با تحريف و تصحيفى كه مخصوصا لازمهء اين نوع كتب و نوشته‌هاست نقل كرده است . بارى مبناى اعمال اين كتاب بر دايرهء اجهب است و اينكه در مقدّمهء فصل نوشته است « حروف ابجد را به چهار قسم كرده‌اند » مسامحهء مؤلّف كتاب است يا سهو نسّاخ . و در ساير نسخ كتاب اصلا اسمى از حروف ابجد نيست بلكه مينويسند « بيست و هشت حرف را به چهار قسمت كرديم » يا « حروف بيست و هشتگانه را به چهار قسمت كنند » . امّا حروف بيست و هشتگانهء دايرهء اجهب و تقسيم آن بعناصر اربعه به اين قرار است : ا ج ه ب و ز ر د ى ك ش خ ل س ث ظ م ف ذ غ ن ت ص ض ع ح ط ق چون آن را چهار چهار طرح يعنى به چهار قسمت كنيم هر بخش آن هفت حرف مىشود كه به ترتيب عناصر از بالا بپايين حرف اوّل را به آتش و دوم را بباد و سوم را به آب و چهارم را به خاك دهند . حروف آتشى : ا و ى ل م ن ع » بادى : ج ز ك س ف ت ح » آبى : ه ر ش ث ذ ص ط « خاكى : ب د خ ظ غ ض ق امّا در حركات حروف چون مطلبى را كه در اين فصل نوشته بعد هم در مقالهء پنجم عينا تكرار و تأييد كرده است روا نداشتيم كه از پيش خود در آن تصرّف كنيم امّا نوشتهء اين نسخه با ساير نسخ كتاب و همچنين با ديگر كتب اهل فنّ مخالف است . - معروف اين است كه حروف آتشى را فتحه و بادى را ضمّه و آبى را كسره و خاكى را سكون دهند . - و در نسخه‌هاى ديگر كتاب نوشته شده است كه حروف حارّ را نصب و يابس را رفع و رطب را مجرور و بارد را مجزوم كنند . و در بعض نسخ بر عكس رطب را مجزوم و بارد را مجرور كنند . نگارنده عقيدهء خود را در اين باره بشرح در مقدّمه نوشته‌ام و اللّه العالم .